دانشگاه شاهد نشریه علمی راهبردهای بازرگانی 2345-220X 22 26 2026 01 21 Identifying and Analyzing the Causes and Consequences of Shopping Frenzy Behavior in the Context of Virtual Purchases Using the Fuzzy Cognitive Mapping Technique شناسایی و تحلیل علل و پیامدهای رفتار جنون خرید در بستر خریدهای مجازی با بهره‌گیری از تکنیک نگاشت فازی 47 64 5060 10.22070/cs.2026.21284.1461 FA فاطمه دریکوند گروه مدیریت بازرگانی، واحدخرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران. 0009-0005-7065-8048 سعید میر گروه مدیریت بازرگانی، واحدخرم آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، خرم آباد، ایران. 0000-0003-0830-8088 Journal Article 2025 11 22 Introduction and Purpose: As the pace of life has accelerated, constant external stimuli bombard the individual’s mind, and emotions undergo continuous fluctuations; consequently, shopping has transformed from a rational, need-based choice into an excitement-driven, compensatory, and sometimes addictive experience. Scientific analysis shows that excessive shopping is not merely a result of weak willpower, but rather a manifestation of inner conflicts, emotional deficiencies, and environmental pressures expressed through purchasing. At the moment of purchase, the individual seeks to restore inner balance, repair emotional wounds, or build a temporary sense of self-worth. However, this unstable balance quickly gives way to regret, guilt, financial pressure, and the repetition of a dysfunctional cycle. As multiple factors contribute to the formation of this behavior, the present study aimed to identify and analyze the causes and consequences of shopping frenzy behavior. Methodology: This research is applied in terms of its purpose and exploratory in terms of its data collection method. Utilizing an inductive approach in the qualitative section and a deductive approach in the quantitative section, this study is classified as mixed-methods research with a sequential exploratory design. The statistical population consisted of experts (brand managers and sales/marketing staff), from which 21 individuals were selected using purposive sampling based on the principle of theoretical saturation. The interview process reached theoretical saturation by the nineteenth and twentieth interviews, with the twenty-first interview being completed. The data collection tools included interviews for the qualitative section and a Fuzzy Cognitive Mapping (FCM) questionnaire for the quantitative section. Qualitative data from the 21 experts were analyzed using MAXQDA software and thematic analysis. Subsequently, in the quantitative section, a paired comparison questionnaire was administered to the same sample. The obtained data were analyzed following the Fuzzy Cognitive Mapping method steps. To assess the validity and reliability of the qualitative tools, content validity, theoretical validity, and intra-coder and inter-coder reliability were employed. Additionally, the quantitative tools were assessed through content validity and test-retest reliability. Quantitative data were processed in Gephi software for fuzzy processing and causal model visualization, replacing manual calculations. Findings: The qualitative findings consist of identifying the effective factors and consequences of shopping frenzy behavior, while the quantitative findings focus on prioritizing these factors. The qualitative results reveal the causes and consequences associated with shopping frenzy behavior. Accordingly, the causes include psychological and emotional pressures, lack of impulse control, influence of social networks, low self-esteem, consumerist family patterns, smart marketing provocations, easy access to online shopping, neural reward and dopamine, personal failures and setbacks, and fear of missing out (FOMO). Furthermore, the consequences include severe indebtedness, feelings of guilt and regret, family conflicts, excessive accumulation of goods, reduced decision-making ability, behavioral addiction, decline in job performance, damage to mental health, inability to save money, and deterioration of social image. Discussion and Conclusion: Based on these findings, the most significant cause of shopping frenzy behavior is low self-esteem. Additionally, excessive accumulation of goods was identified as a primary consequence of shopping frenzy behavior. در شرایطی که سرعت زندگی افزایش یافته، محرک‌های بیرونی بی‌وقفه بر ذهن فرد هجوم می‌آورند و هیجان‌ها در معرض نوسانات مداوم قرار دارند، خرید از یک انتخاب منطقی و نیازمحور، به تجربه‌ای هیجان‌محور، جبرانی و گاه اعتیادگونه تبدیل‌شده است. تحلیل علمی این رفتار نشان می‌دهد که خرید افراطی تنها نتیجۀ ضعف اراده نیست؛ بلکه نشانه‌ای از تعارض‌های درونی، کمبودهای هیجانی و فشارهای محیطی است که در قالب خرید خود را بروز می‌دهند. فرد در لحظۀ خرید، گویی به دنبال بازگرداندن تعادل درونی، ترمیم زخم‌های احساسی یا ساختن احساس ارزشمندی موقت است، اما این تعادل ناپایدار به‌سرعت جای خود را به پشیمانی، گناه، فشار مالی و تکرار چرخه ناکارآمد می‌دهد. عوامل متعددی در شکل‌گیری این رفتار نقش دارند. از‌این‌رو، پژوهش حاضر باهدف شناسایی و تحلیل علل و پیامدهای رفتار جنون خرید صورت گرفت. این پژوهش ازنظر هدف، کاربردی و از حیث شیوۀ گردآوری اطلاعات، اکتشافی است. با توجه به این‌که در بخش کیفی از رویکرد استقرایی و در بخش کمی از رویکرد قیاسی بهره گرفته‌شده است، این مطالعه در زمرۀ پژوهش‌های آمیخته با رویکرد اکتشافی متوالی قرار می‌گیرد. جامعۀ آماری شامل خبرگان (مدیران و کارکنان فروش و بازاریابی برند) بود که با استفاده از روش نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس اصل اشباع نظری، ۲۱ نفر انتخاب شدند. فرایند مصاحبه‌ها پس از رسیدن به نقطه اشباع نظری در مصاحبه‌های نوزدهم و بیستم، با تکمیل مصاحبۀ بیست‌ویکم به پایان رسید. ابزار گردآوری اطلاعات در بخش کیفی، مصاحبه و در بخش کمی، پرسشنامة نقشۀ شناخت فازی بود. به این صورت که در بخش کیفی، داده‌های کیفی که با استفاده از نظرات 21 نفر از خبرگان جمع‌آوری شدند، با استفاده از نرم‌افزار مکس‌کیو‌دی‌ای و روش تحلیل مضمون بررسی شدند. سپس در بخش کمی، با توجه به این‌که روش پژوهش، نقشۀ شناخت فازی و ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه بود، داده‌ها در قالب پرسشنامۀ مقایسه زوجی در اختیار همان نمونه قبلی قرار گرفت و داده‌های به‌دست‌آمده با استفاده از مراحل روش نقشۀ شناخت فازی تحلیل شدند. برای بررسی روایی و پایایی ابزار گردآوری اطلاعات در بخش کیفی، از روش روایی محتوایی و روایی نظری و پایایی درون‌کدگذار و میان کدگذار استفاده شد. همچنین، روایی و پایایی ابزار گردآوری داده‌ها در بخش کمی، روایی اعتبار محتوا و پایایی بازآزمون بود. داده‌های کمی در نرم‌افزار گفی برای پردازش فازی و ترسیم مدل علی، جایگزین محاسبات دستی شدند. در این پژوهش، یافته‌های بخش کیفی مشتمل بر شناسایی انواع عوامل مؤثر و پیامدهای رفتار جنون خرید است و یافته‌های بخش کمی مرتبط با اولویت‌یابی این عوامل است. یافته‌های بخش کیفی نشان‌دهندۀ علل و پیامدهای مرتبط ‌با رفتار جنون خرید است. بر این ‌اساس، علل رفتار جنون خرید شامل، فشارهای روانی و هیجانی، کمبود کنترل تکانه، تأثیر شبکه‌های اجتماعی، عزت‌نفس پایین، الگوهای خانوادگی مصرف‌گرا، تحریکات بازاریابی هوشمند، دسترسی آسان به خرید آنلاین، پاداش عصبی و دوپامین، ناکامی‌ها و شکست‌های شخصی و ترس از عقب ماندن است. همچنین، پیامدهای رفتار جنون خرید شامل بدهکاری شدید، احساس گناه و پشیمانی، تعارضات خانوادگی، انباشت بی‌رویه کالا، کاهش قدرت تصمیم‌گیری، اعتیاد رفتاری، افت عملکرد شغلی، آسیب به‌سلامت روان، ناتوانی در پس‌انداز و تخریب تصویر اجتماعی هستند. بر این اساس، مهم‌ترین علت رفتار جنون خرید، عزت نفس پایین است. همچنین، انباشت بی‌رویۀ کالا نیز به‌عنوان یکی از پیامدهای رفتار جنون خرید شناسایی شد.

https://cs.shahed.ac.ir/article_5060_8d749ea54f6657b0396c204d3148da60.pdf